Dilimizdäki ekler we olaryň ulanylyşy
| Görnüşi (Prefix) | Manysy we Düşündirişi | Terjimesi |
|---|---|---|
| -able |
atdan belli bir häsiýete eýe bolup biljek sypaty ýasaýar
Mysal: We've made an acceptable start, but it could've been better.
|
Biziň işimiziň örän oňat başlangyjy boldy, ýöne mundan hem gowy bolup bilerdi. |
| -acy |
atlaryň ýagdaýyny ýa-da hilini görkezýär
Mysal: It is a strange trade, I have often thought, that of advocacy.
|
Aklawçylyk kärini men hemişe geň kesp hasaplardym. |
| -age |
1) hereketi, şerti ýa-da netijäni görkezýän atlary ýasaýar
Mysal: He started off his long voyage when he was fifteen.
|
Uzak deňiz saparlaryna ol 15 ýaşyndan başlapdy. |
| -al |
1. atdan sypat ýasaýar
Mysal: They’ve got married only after paternal benevolence.
|
Olar diňe ata patasyny alanlaryndan soň, durmuş gurdular. |
| -an |
geografiki ýeri millete, tirä, taýpa, ylmy ugra degişliligi aňladýan atlary ýasaýar.
Mysal: Being a student he learned a lot about Arabian national customs.
|
Talyplyk döwründen bäry ol arap döwletleriniň däp-dessurlary barada köp zatlary öwrendi. |
| -ance |
1) işliklerden we sypatlardan işi, hereketi, ýagdaýy ýa-da hili aňladýan atlary ýasaýar
Mysal: It was his first successful performance in the large scene.
|
Bu onuň uly sahnada ilkinji üstünlikli çykyşydy. |
| -ant |
1) işlikleriň degişli häsiýetleri-ni aňladýan sözlerden at ýasaýar,
Mysal: His father was brilliant accountant.
|
Onuň kakasy ökde hasapçydy. |
| -arian |
meşgullanýan kärini (hünärini) aňladýan sypaty ýasaýar
Mysal: Having graduated the institute he became an agrarian specialist.
|
Instituty tamamlandan soň, ol käri boýunça agranom boldy. |
| -ary |
ýerine ýetirýän käbir wezipe-lerini aňladýan adamy ýa-da predmeti aňladýar.
Mysal: After gaining his secondary techni-cal training he start to work in his own village.
|
Orta tehniki bilimi alandan soň, ol öz dogduk obasynda işe başlady. |
| -ate |
wezipesini, jemgyýetçilik ýagdaýyny tassyklaýan, görkezýän atlar
Mysal: After gaining his certificate of secondary education he entered the university.
|
Orta bilim baradaky şahadatnama alanyndan soň, ol uniwersitete girdi. |
| -ation |
işiň hereketini ýa-da ýagdaýyny görkezýän işlikleden ýasalan atlar
Mysal: Solid education is very important in our times.
|
Häzirki wagtda düýpli bilimalmak örän wajyp. |
| -ative |
häsiýetli tarapy görkezýär
Mysal: She was very talkative girl in our classroom.
|
Synpymyzda ol gyz iň köp gürleýänidi. |
| -dom |
ýagdaýy, alamaty, edara, gurama, territiriýa, alnyp barylýan işiň ýeri aňladýar
Mysal: The official name of England is United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
|
Beýik Britaniýanyň we Demirga-zyk Irlandiýanyň Birleşen Korol-lygy - Angliýanyň resmi ady. |
| -cy |
atlardan hili aňladýan sypat ýasaýar
Mysal: He as passed his proficiency exami-nation successfully and was enlisted to tis position.
|
Ol hünär başarnygy synagyny üstünlikli tabşyryp, bu wezipä bellenildi. |
| -ed |
belli bir häsiýete, ýagdaýa eýe bolan sypat
Mysal: There are a lot of talented children in our group.
|
Toparymyzda zehinli çagalaryň sany az däl. |
| -ee |
işliklerden atlary ýasaýar
Mysal: More than 1000 employees work in this plant.
|
Bu zawodda 1000-den gowrak işgär işleýär. |
| -eer |
kär, hünär aňladýan at
Mysal: This eengineer has recently been appointed to high position.
|
Ýakynda bu inžener ýokary wezipä bellenildi. |
| -en |
sypatdan işlik ýasaýar
Mysal: The passengers fastened their safty belts on the board.
|
Uçarda ýolagçylar howpsuzlyk kemerlerini berkitdiler. |
| -en |
zadyň ýasalan / tikilen materialyny aňladýar.
Mysal: She likes to wear silken dress.
|
Ol ýüpek köýnek geýmegi halaýar. |
| -en |
öten zaman ortak işlikleri ýasaýar
Mysal: She read a letter written to her.
|
Ol özüne ýazylan haty okady. |
| -ence |
bir zadyň hilini, hereketi aňladýan adam, zat
Mysal: We give preference to those who have worked with us for a long time.
|
Biziň bilen uzak wagt işlänlere biz artykmaçlyklar / ýeňillikler berýäris. |
| -ent |
1) işlikleriň degişli häsiýet-lerini aňladýan sözlerden sypatlary ýasaýar
Mysal: It was very convenient time to meet and discuss the problems with him.
|
Duşuşmak we meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin örän amatly wagtdy. |
| -ent |
2) işliklerden adamlara ýa-da zatlara degişli hereketleri aňladýan atlary ýasaýar
Mysal: He worked as a correspondent in one of central newspapers for 30 years.
|
Ol merkezi gazetleriň birinde 30 ýyllap habarçy bolup işledi. |
| -er |
1) işliklerden kär, hünär, endikleri aňladýan atlary ýasaýar
Mysal: Here is Mr. Black, the leader of his profession.
|
Ine, bu jenap Blek, öz işiniň aňrybaş ussady. |
| -er |
3) sypatlaryň we hallaryň deňeşdirme derejesini ýasaýar
Mysal: Sooner or later you'll have to tell him about it.
|
Irde-giçde sen bu barada oňa gürrüň bermeli bolarsyň. |
| -ery |
2) adamlaryň ýa-da predmetleriň jemini aňladýan atlary hünärini aňladýar
Mysal: The soldiers demonstrated their bravery at the battle.
|
Söweşde esgerler batyrgaýlyk görkezdiler. |
| -ess |
1) adamlaryň aýal, haýwanla-ryň urkaçy jynsyna degişli atlary ýasaýar
Mysal: This actress was awarded Oskar Prize for her best female role last year.
|
Geçen ýyl iň oňat zenan keşbini ussatlarça ýerine ýetireni bu aktrisa Oskar baýragyna mynasyp boldy. |
| -est |
bir bogunly sypatlaryň artyklyk derejesini ýasaýar
Mysal: July is the hottest month of the year.
|
Iýul ýylyň iň yssy aýy. |
| -eth |
abstrakt düşünjelerden hili, häsiýeti aňladýan at ýasaýar
Mysal: a) I live on the seventh floor. I was gasping for breath.The canal is twenty kilometres in length.
|
Men ýedinji gatda ýaşaýaryn.Meniň demim tutuldy. Kanalyň uzynlygy 20 km barabar. |
| -ically |
degişli atlardan, sypatlardan hal ýasaýar.
Mysal: Economically active population is the great resources of any country.
|
Ykdysady taýdan işjeň ilat islendik ýurduň milli baýlygydyr. |
| -ful |
atlaryň sanyny, mukdaryny belli bir hilini aňladýan sözlerde ulanylýar.
Mysal: I think, your advice will be very useful in our business.
|
Siziň maslahatyňyz, meniň pikirimçe, işimizde örän peýdaly bolar. |
| -graph |
Ýazýan, ýazmak, ýazuw ýa-da şekillendiriş serişdeleri
Mysal: Shakespeare’s monographs are recognized as world-classic works.
|
Şekspiriň monografiýalary dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan nusgawy esereler diýip ykrar edilen. |
| -hood |
atlardan durmuş, jemgyýetçi-lik ýagdaýy aňladýan sypat-lary ýasaýar
Mysal: Childhood is a very bright period of our life.
|
Çagalyk – biziň durmuşymyzyň iň bir ýatda galyjy döwür. |
| -holder |
Goşma sözlerde eýesi, eýele-ýän diýen manyny berýär
Mysal: The householder of the house was an old man.
|
Jaýyň eýesi ýaşuly garry adamdy. |
| -ible |
atdan belli bir häsiýete eýe bolup biljek sypaty ýasaýar
Mysal: Some ultrasound is audible to dogs
|
Käbir ultrasesleri diňe itler eşitmäge ukyply. |
| -ibility |
atdan belli bir häsiýete eýe bolup biljek sypaty ýasaýar
Mysal: Themes for seminar classes are chosen for their accessibility to a general audience.
|
Amaly okuwlaryň temalary talyplaryň giň köpçüligine düşünikli esasda saýlanylýar. |
| -ic |
atdan sypat ýasaýyjy
Mysal: The country has gained high economic achievements within last years.
|
Soňky ýyllarda ýurt ýokary ykdysady netijeleri gazandy. |
| -ical |
-ic goşulmaly atlardan sypat ýasaýar
Mysal: She works in the first medical aid station.
|
Ol ilkinji lukmançylyk kömegi bölüminde işleýär. |
| -ise= ize |
atlary işlige öwürýär
Mysal: Modernizing the educational process eases getting knowledge
|
Okuw işini döwrebaplaşdyrma bilim almaklygy ýeňilleşdirýär. |
| _ish |
1.atlarda milleti, dili aňladýar
Mysal: a) British is national language of Great Britain.
|
Iňlis dili Beýik Britaniýanyň milli dili. |
| -ish |
2. sypata käbir öwüşgin berýär
Mysal: b) His writing table was of brownish colour.
|
Onuň stoly goňrumtyl reňkdedi. |
| -ism |
1) jemgyýetçilik gurluş, ýagdaý, düzgün
Mysal: Capitalism and socialism are notions for the stages passed by people in a certain period of time.
|
Kapitalizm, sosializm adamlaryň jemgyýetçilik durmuşynda geçýän döwürlerini kesgitleýärn düşünje. |
| -ist |
1. işi, hereketi ýerine ýetirijini aňladýar.
Mysal: The artist performed his part perfectly.
|
Artist oýnaýan keşbini ussatlyk bilen ýerine ýetirdi. |
| -ive |
atlardan sypat ýasaýar
Mysal: Many countries made progressive advance in their economic development.
|
Milli ykdysadyýetini ösdürmekde ýurtlaryň köpüsi uly öňegidişlik gazandylar. |
| -less |
1) goşma sözlerde “-syz, -siz”, däl, kem, ýetmeýän manyny berýär.
Mysal: It’s useless to try it again.
|
Gaýtadan synanyşyp görmek – peýdasyz. |
| -like |
“ýaly, “meňzeş” diýen many-ny berip, ady sypata öwürýär
Mysal: He was so modest and had a childlike heart.
|
Ol şeýle bir sypaýy we sadady – göwni edil çagaň ýüregi ýalydy. |
| -logy |
-logiýa – söz, ylym manyny berýär
Mysal: At school pupils study general biology.
|
Okuwçylar mekdepde umumy biologiýany geçýärler. |
| -ly |
1) sypatdan hal ýasaýar 2) atlarda wagt aralygy aňlad-ýan sypat ýasaýar
Mysal: The natives used us friendly. They hold the meeting weekly.
|
Ýerli halk bize dostlukly garady.Olar her hepde ýygnak geçirýäler. |
| -ment |
işlikden at ýasaýar
Mysal: High development of economy is necessary for social progress.
|
Sosial progres üçin ýokary ykdysady ösüş zerurdyr. |
| -ness |
(atdan sypat ýasaýar – hil, ýagdaý manyny aňladýar
Mysal: Greatness of Magtymguly Pyragy was recognized by world community long times ago.
|
Magtymguly Pyragynyň beýikligi dünýä jemgyýetciligi tarapyndan köp ýyl mundan öň ykrar edildi. |
| -nomy |
nomiýa -kanun (garaýyşlaryň, kadalaryň ulgamy
Mysal: He works at the astronomy department of the cosmonautics Institute.
|
Ol kosmonawtika institutynyň astronomiýa kafedrasynda işleýär. |
| - ator =-or |
1) kärini, hünärini görkezýär
Mysal: Her husband was a first-class aviator.
|
Onuň adamsy birinji derejeli ucarman. |
| -oriented |
goşma sözlere -gönükdirilen, -ugrukdyrylan, nietlenen manyny berýär
Mysal: Our language learning courses are adult-oriented.
|
Biziň dil öwretmek okuwlarymyz uly ýaşly adamlara üçi niýetlenen. |
| -ous |
belli bir hile, häsiýete, sypata eýe bolan adam ýa-da zat.
Mysal: Confucius was a famous Chinese philosopher.
|
Konfusiý meşhur kitaý filosofy bolupdyr. |
| -person |
adam, hünärini, eýeleýän wezipesini we ş.m. aňladýar.
Mysal: The chairperson of the conference declared the opening of the meeting.
|
Konferensiýanyň başlygy ýygnany-şygy açyp diýip yglan etdi. |
| -phone |
1) -fon, ses döredýän 2) -dil, dilde gürleýän
Mysal: 1) Jane spoke to Jack on the telephone.2) To learn a language one should work in a lingophone laboratory.
|
Jeýn Jek bilen telefon arkaly gürleşdi. 2) Dil öwrenmek üçin öwreniji lingofon kabinetde işlemeli. |
| -proof |
goşma sözlerde geçirmeýän, durnukly, çydamly
Mysal: Divers put on their waterproof costumes.
|
Suwa çümüjiler suw geçirmeýän kostýumlerini geýdiler. |
| re: |
gaýtadan, täzeden, ýene bir gezek
Mysal: This story was retold him by his grandfather.
|
Bu hekaýaty onuň atasy gürrüň beripdi. |
| -scope- |
seretmek, görmek
Mysal: First astronomic observations were carried out through telescope by Galilei in 1609.
|
Asman jisimlerine teleskop arkaly ilkinji gözegçilikler Galileý tarapyndan 1609-njy ýylda geçirildi. |
| -scribe |
ýazmak
Mysal: The poem was inscribed to his beloved.
|
Poemany ol öz magşugyna bagyşlap ýazdy. |
| -self,selves |
At çalyşmalaryň gaýdym derejesini ýasaýar, özimanyny berýär.
Mysal: I did it myself alone. They didn’t it themselves.
|
Men muny ýeke özüm etdim. Olar muny özleri etmedi. |
| -ship |
adamyň we beýleki zatlaryň jemgyýetdäki ornuny görkez-ýär
Mysal: They had long partnership in their joint ownership.
|
Bilelikdäki eýeçilik olaryň uzak hyzmatdaşlygyna getirdi. |
| -sion, |
işi, hereketi ýa-da ýagdaýy görkezýär
Mysal: The discussion of main problems lasted for three hours.
|
Esasy meseleleriň ara alnyp masla-hatlaşylmagy 3 sagada çekdi. |
| -teen |
13-dan 19-a çenli sanlarda ulanylýar
Mysal: Any person aged between thirteen and nineteen years is called teenager.
|
13-19 ýaş aralykdaky oglan-gyzlar ýetginjekler diýip atlandyrylýar. |
| --th = |
a) mukdar sandan tertip sanlary ýasamakda ulanylýarb) işlikden at ýasaýar
Mysal: We live on the seventh floor of house.
|
Biz jaýyň ýedinji gatynda ýaşaýarys. |
| -time |
"wagt", "möwsüm", “pasyl” manyny berýär
Mysal: Springtime is my best season.
|
Bahar möwsümi meniň iň oňat görýän paslym. |
| -tion |
1) işiň hereketini ýa-da ýagdaýyny görkezýän işlikleden ýasalan atlar
Mysal: Correction of mistakes helps improving language.
|
Ýalňyşlar üstünde işlemek dili kämilleşdirmäge kömek edýär. |
| -ty |
işliklerden bir kökli atlary ýasaýar.
Mysal: Where is national unity, there is great prosperity.
|
Agzybirlik bar ýerinde gülläp ösüş bardyr. |
| -ty |
20-90 aralykdaky onluk mukdar sanlary ýasaýar.
Mysal: He was about forty forty-two years old handsome gentleman. Besides, he always showed his loyalty to his friends.
|
Ol 40-42 ýaşlaryndaky görmegeý adamdy. Şeýle hem ol fostlary bilen hemişe mylakatlydy. |
| un, uni |
bir, ýeke, täk, bitewi
Mysal: It was a unanimous agreement they could come.
|
Bu olaryň kabul eden ýeketäk ylalaşygydy. |
| un |
Işliklere, atlara, sypatlara ýokluk şekil berýär
Mysal: He was uninterested in politics; his the only interest was business.
|
Ony syýasat gyzyklandyrmaýardy; ol diňe işewzrlik bilen meşgul-lanýardy. |
| -ure = ture |
1) işi, ýagdaýy, alamaty aňadýan abstrakt dşünje;
Mysal: 1. It was the greatest creature of the poem devoted to her.
|
Bu şahyryň aşygyna bagyşlap döreden iň ajaýyp şygyrydy. |
| -ure = ture |
2) resmi edarany we onuň işini aýladýar;
Mysal: 2. He worked in a car manufacture in Japan.
|
2. Ol Ýaponiýada awtomobil önümçiliginde işleýärdi. |
| - ure = ture |
3) anyk predmeti aňladýar
Mysal: 3. Portraiture was his main trade.
|
3. Portret suratçylygy onuň esasy işleýän ugrydy. |
| -vene, (vent)- |
latyn sözünden gelmek, aralaşmak, goşulmak
Mysal: It not polite to intervene when two people are talking.
|
Iki adam gürleşip duran wagty, olaryň arasyna goşulmak edepsizlik. |
| -ward(s) |
hereketiň ugruny görkezýän sypat we hal
Mysal: A old fisherman turned to shoreward.
|
Goja balykçy kenara tarap öwrüldi. |
| -ways = -wise |
1) goşma sözlerde hereketiň birinji bölegindäki halyň manysyny, görnüşini berýär.
Mysal: 1. She laid the tablecloth breadthways. There was an archwise passageway nearby.
|
Zenan saçagy giňden ýazdy.Golaýda ýaý görnüşli geçelge bardy. |
| -ways = -wise |
2) goşma sözleriň birinji bölegindäki söze bolan gatnaşygy görkezýär
Mysal: Seven hundred dollars - it is not bad in percentagewise.
|
Ýedi ýüz dollar – bu göterim (prosent) gatnaşygynda erbet netije däl. |
| -wise |
3)hereket usuly halyň “boýun-ça” diýen manysyny berýär
Mysal: It is not bad bank-wise commission.
|
Banklar boýunça bu erbet ýygym däl. |
| -wise |
hereket usuly halyň “boýunça” diýen manysyny berýär
Mysal: Weather-wise, the holidaywas great.
|
Howa babatda – dynç alyş örän oňat boldy. |
| -wide |
giň,ýaran, bütin, ähli
Mysal: The Internet the single worldwide computer network that interconnects other computer networks,
|
Internet - bu beýleki kompýuter torlaryny özara birikdirýänýeketäk bütindünýä kompýuter tory. |
| -worthy |
mynasyp, degýän ödeýän
Mysal: They have been an experienced and trustworthy partner in business for more than ten year.
|
Olar 10 ýyldan gowrak bäri birek-birege ynanyşyp, tejribeli hyzmat-daşlyk edip gelýärler. |
| -y |
abastrakt we jem, topar atlary ýasaýar
Mysal: It was an emergency case during their life together.
|
Bu olaryň bilelikdäki durmuşynda garaşylmadyk adatdan daşary ýagdaýdy. |
| -y |
hereket aňladýan işlikden at ýasaýar
Mysal: Any companies make enquiries before conducting with their new partners.
|
Işleşmezden öň islendik kompaniýa öz täze hyzmatdaşlary barada maglumatlary soraşdyrýarlar. |
| -y |
Atlardan we işliklerden olar bilen kybapdaş sypat ýasaýar
Mysal: Healthy body is better than wealthy and ill life.
|
Jan saglygy keselli baý durmuşdan gowudyr. |
| -y |
sypatdan sypat alamatly sözleri ýasaýar.
Mysal: Many people don’t like rainy, misty and windy weather.
|
Adamlaryň köpüsi ýagynly, çygly we şemally howany halamaýarlar. |